Iets over de GSM

Waar vroeger in 't geniep allerlei papiertjes en briefjes door de klas rondgingen, zo flitsen nu door de klas-ether kleine berichtjes, SMS-jes, die de leerlingen heimelijk onder het blad van hun lessenaar intypen en versturen.

Ook vele volwassenen geloven dat ze niet au sérieux worden genomen wanneer ze niet regelmatig opgeroepen worden via de GSM. In het begin ergerden andere mensen zich er nog aan, aan die overbodige en banale eenrichtingsgesprekken op de trein en andere openbare plaatsen, maar nu neemt men het als een onvermijdelijk tijdverschijnsel, zoals muggen in de zomer. De GSM wordt een al maar grotere factor in onze beschaving, zeker nu een meerderheid van de gebruikers zich schikt in een altijd-bereikbaar-moeten-zijn. Een feit is dat aldus de communicatie nog verder van de menselijke ontmoeting komt te staan. Doordat de gebruikers altijd te bereiken zijn, onafhankelijk van de plaats of de situatie waarin zij zich bevinden, sluiten zij zich van hun directe sociale omgeving af. Zij schijnen niet helemaal hier te zijn, en ook niet helemaal ginder, ze hangen ergens tussen de twee ! Nu men flink op weg is om via GSM ook op het internet te kunnen wandelen, worden de mensen al maar sterker in een 'virtuele realiteit' gesleurd. Het gevaar is groot dat kinderen en jongeren het grootste deel van hun tijd in een dergelijke realiteit gaan doorbrengen. In plaats van duurzame menselijke relaties te leren opbouwen, worden ze in een illusie-wereld opgezogen, waar alles wat uit de werkelijkheid komt, vervalst en vervormd wordt. Kunnen wij eigenlijk wel inschatten wat het voor het later leven betekent om in zijn jeugd zo intensief in een schijnwereld op te gaan ? Deze vraag wijst ons op onze verantwoordelijkheid als ouder en als pedagoog: hoe leren wij jongeren op de juiste wijze omgaan met elektronische media ?

Ondertussen is de GSM al factor nummer een geworden om vlug in de schulden te geraken, zo meldt de dienst schuldbemiddeling van de Duitse Caritas. Het grootste probleem is de vorming van een slechte attitude: mensen leren al in hun jeugd de schaamte voor schulden te overwinnen.

In de eerste plaats geldt dit niet voor de GSM, maar voor de draadloze telefoons zoals die binnenshuis gebruikt worden: een vast toestel met een gewone telefoonaansluiting, maar met een draadloze hoorn die men overal in huis kan meenemen en bedienen. Tegelijk met het stijgend gebruik stijgen ook de klachten : nervositeit, slaapstoornissen, concentratiestoornissen, later ook hoofdpijn, oorsuizingen, ademnood, hartritmestoornissen en ten slotte perifere doorbloedingsstoringen, dikwijls ook een soort reumatische pijn in de ledematen. Als de betrokkenen hun draadloze telefoon weggooien zijn ze dikwijls op enkele dagen of weken verlost van hun klachten. Een kras voorbeeld lezen we in een brief aan een actiecomité :

Hoe is zoiets te verklaren ?

Het basistoestel van een DECT-draadloze telefoon is een radiozender die continu straling uitzendt, of er nu getelefoneerd wordt of niet. Men herkent dit type telefoon aan de gegevens in de gebruiksaanwijzing : een drager-frequentie van 1880-1900 Megahertz, dat zijn 1,9 miljard trillingen per seconde. Op deze hoogfrequentie pulseert een lage frequentie van 100 Hertz. Het basistoestel zendt dus zonder onderbreking per seconde 100 "flitsen" uit die ieder afzonderlijk uit meer dan een miljard trillingen van de dragerfrequentie bestaan.

Het basistoestel werkt het best binnen een ruimte, maar de stralingen gaan moeiteloos door de muren van moderne huizen of door de houten balken die de verdiepingen van oudere huizen uitmaken. Zelfs beton levert geen grote hindernis op voor deze straling, pas de betonnen welfsels van twee of meer verdiepen doen de straling, samen met de grotere afstand, verminderen. De sterkte van de straling hangt dus af van de rechtstreekse afstand tot het basistoestel.

GSM-straling

Bij de gebruikers van een GSM ziet men nu nog niet -behalve in extreme gevallen- welke de nadelige gevolgen zijn. Tenminste, niet zoals bij draadloze telefoons van het DECT-type die door hun continue straling vooral de nachtelijke opbouwfase van het menselijk organisme regelmatig verstoren. Er zijn nochtans aanwijzingen dat vele GSM-gebruikers, vooral na langere gesprekken, reeds symptomen opmerken.

De dragerfrequentie van een GSM bedraagt 900 of 1800 Megahertz, afhankelijk van de operator. De straling is eveneens gepulst, maar, i.p.v. de 100 Hertz van het DECT-basistoestel, is dat bij de GSM 218 Hertz.

Het pulseren heeft te maken met het feit dat men om de capaciteit te verhogen ieder frequentiekanaal meervoudig gebruikt. Een kanaal kan gelijktijdig acht gesprekken overdragen. Opdat er geen wirwar van gesprekken zou ontstaan wordt de gedigitaliseerde gespreksstroom in pakketjes gehakt en gecomprimeerd op een puls. Het zendstation laat de GSM's hun informatie versturen en ontvangen in opeenvolgende pulsen.

Vele wetenschappers zijn van oordeel dat gepulste straling van het type D en E mobiele telefonie (GSM) veel schadelijker is dan continue of licht gepulste hoogfrequente straling (TV, mobiele telefonie van het C-systeem, draadloze telefonie van de CT 1+standaard), hoewel die ook al aanzienlijke schade kunnen veroorzaken.

Het oog reageert zeer gevoelig op de opwarming van de weefselvloeistof die veroorzaakt wordt door hoogfrequente straling, omdat het minder doorbloed is en daardoor een kleiner vermogen heeft om op temperatuurschommelingen te kunnen reageren. Als gevolgen worden acute gezichtsstoornissen en grauwe staar genoemd. Een studie toonde verhoogd risico voor oogkanker (uveal-melanoom) aan.

De hoorzenuw ontwikkelt door GSM-straling pieken in het elektrisch actiepotentiaal zodat ze tot het uiterste gestresst wordt. Op langere termijn moet met gehoorschade gerekend worden.

De hersenstromen veranderen onder invloed van gepulste GSM-straling. Karakteristiek is dat de veranderingen een tijd na het einde van de bestraling voortduren. Uit praktisch-cognitieve testen kon men concentratie- en herinneringsstoornissen afleiden.

Tijdens het GSM-gebruiken moet men er rekening mee houden dat de zgn. bloed-hersen-grendel opgeheven wordt. Dit schijnt ook voor niet-gepulste straling te gelden. Deze grendel moet verhinderen dat schadelijke stoffen die door het bloed meegenomen worden ( toxinen, eiwitten) in de hersenvloeistof terechtkomen en beschermen daardoor de hersenen en het centrale zenuwstelsel, de gevoeligste delen van het organisme. Het gevaar dat deze grendel niet meer werkt alarmeert de artsen vooral wegens het verband met ziekten van het centrale zenuwstelsel (Alzheimer, Parkinson). Men vermoedt ook een verband met BSE.

Het ontstaan van kanker wordt begunstigd. Een studie toonde een verhoogd tumorrisico aan voor de hersenhelft aan de kant van het GSM-toestel. Bij dieren resulteerde hoogfrequente straling in verhoogd kankerrisico.

Bij kinderen en jongeren betekent het GSM-gebruik een verhoogd gezondheidsrisico, vooral voor het centrale zenuwstelsel. Er zijn echter ook aanwijzingen die een verhoogd risico voor kanker aan de balzak koppelen aan het dragen van de GSM in de broekzak. Draagt men hem op andere plaatsen, dicht op het lichaam, dan zijn de betreffende organen in buik of borststreek in gevaar.

Ieder GSM-gesprek belast niet alleen de gebruiker zelf, maar ook de mensen die er rond staan. De doorsnee stralingsbelasting in de klas door ingeschakelde GSM's kan groter zijn dan wat van een zendmast naar beneden straalt - zelfs wanneer er niet getelefoneerd of ge-SMS-t wordt. Daarom kan hierop alleen gereageerd worden met een algemeen inschakelverbod - in het belang van alle kinderen. Zo'n verbod geldt al op het ganse schoolterrein van de Rudolf Steinerschool in Salzburg sinds het voorjaar 2001. Ook de leraars houden zich daaraan. Bezoekers wordt verzocht zich er ook aan te houden.

Stralingsemissies worden niet door de wet geregeld. Grenswaarden zijn er alleen voor de zendmasten. Het gebruik van de GSM wordt aan de verantwoordelijkheid van de individuele gebruiker overgelaten. Een label voor stralingsarme GSM's zou toch maar oogverblinding zijn, want zelfs de zwakste straling is voor het menselijk hoofd te veel. In juli 2001 heeft de baas van het Duitse Bundesamt voor bescherming tegen straling een openbare waarschuwing moeten uitspreken: ouders moeten hun kinderen zo ver mogelijk van de mobiele telefonie houden.

Hoewel reeds meerdere artsenverenigingen en soms zelfs administraties waarschuwen voor het oprichten van zendmasten in de buurt van scholen, ziekenhuizen, rusthuizen en crèches, schijnen de meeste operatoren zich hier weinig van aan te trekken. Het is ook logisch dat de masten geplaatst worden op plaatsen waar er veel GSM-verkeer is of kan verwacht worden. Wat men wel ziet is dat in toenemende mate de zendmasten gecamoufleerd worden (als boom) of weggestopt in kerktorens. Op die manier wil men vermijden om slapende honden en verontruste buurtcomités wakker te maken.

In de buurt van zendmasten vermeerderen de klachten over gezondheidsproblemen zeer vlug. Er bestaan wel maximumwaarden die niet mogen overschreden worden. Die berusten op de aanbevelingen van het ICNIRP (Internationale Commissie ter Bescherming tegen Niet-Ioniserende Straling). Deze commissie is erkend door het WHO (World Health Organisation), maar is geen rekenschap verschuldigd aan het publiek. Daarbij is ze voor het grootste deel samengesteld uit vertegenwoordigers van de industrie. Dat betekent dat de industrie zelf de norm bepaalt waar ze zich moet aan houden.

Hoewel de industrie en gedeeltelijk ook de overheden beweren dat niet bewezen is dat mobiele telefonie schadelijk is, komt de wetenschap stilaan tot eenduidige conclusies.

Een van de duidelijkste is de studie van het ECOLOG-instituut in Hannover die begin 2000 gepubliceerd werd. De auteurs lieten 80 % van het tot dan toe verschenen wetenschappelijk studiemateriaal weg omdat er 'te weinig inzat'. Op grond van de overige deugdelijke 20 % kwamen ze -volgens vaststaande, erkende wetenschappelijke criteria- tot de conclusie dat straling van mobiele telefonie

en dit voor het grootste deel bij stralingsintensiteiten die onder de huidige maximumwaarden liggen !

De eerste onderzoekingen schijnen een bres te hebben geslagen in de afweer van de GSM-industrie. Om deze bres breder te maken moet er intensief informatie verspreid worden om het bewustzijn van de publieke opinie te bereiken, vooral in de scholen.

GSM-straling is net als radioactieve straling onzichtbaar. Dat deze laatste levensgevaarlijk is, is al lang bewezen, hoewel men het lang niet waar wou hebben. Het onderzoek naar het verband tussen GSM-straling en sluipende, ondermijnende beschadiging van de gezondheid staat nog in de kinderschoenen. Het wordt ook nog niet ernstig genomen omdat het om een onzichtbaar fenomeen gaat, en omdat de werkingen op lange termijn nog niet bekend zijn.

In "Het Laatste Nieuws" van 28 januari 2002 lezen we:

" Kinderen beperken gsm-gebruik best tot sms-jes
NOTTINGHAM - Best is dat kinderen helemaal geen gsm gebruiken. Als zij toch per se mobiel willen telefoneren, moeten zij het toestel zo ver mogelijk van hun hoofd houden. Jongeren zouden zich sowieso beter beperken tot het zenden van tekstberichten.

Het is de aanbeveling van twee Britse vorsers die de gevolgen van elektromagnetische straling van gsm's bestuderen. William Stewart is zo overtuigd van zijn gelijk dat zijn kleinkinderen geen gsm mogen gebruiken. Samen met zijn collega van de universiteit van Nottingham, Lawrence Challis, heeft hij een budget van 12 miljoen euro (een klein half miljard frank) voor een grootscheepse studie naar een mogelijk verband tussen frequent gsm-gebruik en de ontwikkeling van hersentumoren en leukemie, naar de effecten op de bloeddruk, het gehoor... Reden voor mogelijke negatieve effecten is dat de schedels van kinderen nog niet helemaal gesloten zijn en dat hun zenuwstelsel nog niet volledig ontwikkeld is."

Toeval of niet, maar twee dagen later, in dezelfde krant, een grote titel:

" U mag gerust bellen, bellen, bellen

Nederlandse gezondheidsraad formeel: «gsm-straling onschadelijk»

DEN HAAG - De Nederlandse gezondheidsraad, die rechtstreeks adviezen formuleert voor de regering, is tot de conclusie gekomen dat gsm-stralingen absoluut onschadelijk zijn. Kinderen vanaf 2 jaar mogen van de gezondheidsraad zelfs «onbeperkt en zonder risico» gsm'en. «Daarmee ontkrachten we een aantal fabeltjes die al jaren de ronde doen», zegt onderzoeker Eric van Rongen. «Eén op twee Nederlanders heeft zo'n toestelletje. We moeten die mensen niet nodeloos ongerust maken». In België wacht het kabinet Aelvoet nog steeds op de resultaten van een eigen, onafhankelijke studie. Het Vito (Vlaams Instituuut voor Technologisch Onderzoek) wil het onderzoek dit jaar afronden.

De 13 leden van de gezondheidscommissie gingen niet over één nacht ijs voor ze hun bevindingen aan het papier toevertrouwden. Tien maanden lang verwerkten wetenschappers tonnen informatie uit de vakliteratuur. «Het vreemde is dat de meeste onderzoeken relatief gelijklopende conclusies hebben», zegt Eric van Rongen. «De enige studie die sterk afwijkt, dateert van enkele jaren geleden en komt uit Engeland. Daarin wordt gezegd dat kinderen jonger dan 16 best geen gsm gebruiken. Om de een of andere reden werd die richtlijn algemeen verspreid, terwijl ze eigenlijk niet correct is. Vanaf het 2de jaar doen zich in de hersenen geen belangrijke ontwikkelingen meer voor, waarom zou het gebruik van gsm's door kinderen dan beperkt moeten worden?»

De onschuldige lezer weet niet meer wat hij moet geloven. Maar misschien is het toch best om sceptisch te blijven bij de uitlatingen van commissies en wetenschappers. Want rond dezelfde periode verscheen in de Financieel-Economische Tijd ook dit bericht:

(tijd) - De Britse professor Roger Scruton, de favoriete filosoof, schrijver en columnist van conservatief Engeland, moet vrezen voor zijn baan als wekelijks columnist bij de zakenkrant Financial Times. Scruton, een fervent verdediger van oude Britse tradities als de vossenjacht, gaf deze week toe dat hij maandelijks 5.400 pond (ruim 8.800 euro) opstrijkt om advies te geven aan tabaksgigant Japan Tobacco, bekend van het sigarettenmerk Camel. En dat kan volgens de FT niet door de beugel.

Scruton schreef de afgelopen jaren honderden columns voor meestal conservatieve dagbladen. In de jaren negentig verdedigde hij het rookplezier in The Times en The Daily Telegraph. In zijn wekelijkse column in de zaterdageditie van de Financial Times schreef Scruton nooit eerder over tabak.

Toch weegt het feit dat hij bij Japan Tobacco afgelopen jaar om opslag vroeg om zijn lobbywerk in de Britse kranten te kunnen voortzetten voor uitgever Andrew Gowers zwaar genoeg om de conservatieve professor te bedanken voor zijn diensten. Dit had hij moeten melden, meent Gowers. Vorig jaar nog schreef Scruton een vlammend essay tegen de fanatieke antitabakslobby van de Wereldgezondheidsorganisatie, zonder te melden dat hij op de loonlijst staat van een sigarettenproducent."

Het gaat er niet om de vooruitgang tegen te houden, de helft van alle Europeanen gebruikt ondertussen zowel computer als GSM, maar er is ook een tijd geweest dat bijna alle boeren DDT gebruikten, nog een product dat voorgesteld was als een geweldige vooruitgang voor de mensheid. We mogen dus gerust alle nieuwigheden met een kritisch oog bekijken. In De Brug nr. 12 hadden we 't al over de invloed van elektriciteit. Ook in verband met GSM is het fragment dat we toen afdrukten interessant. Uit GA 327 :

Elektriciteit

"Wat zou u daarmee willen bereiken ? Dan moet men zich natuurlijk rekenschap geven van de rol van elektriciteit überhaupt in de natuur. Het is toch om zo te zeggen een troost dat er nu al vanuit Amerika stemmen opgaan, die erop neerkomen dat de mensen zich niet op dezelfde manier kunnen verder ontwikkelen in een atmosfeer die in alle richtingen doortrokken is van elektrische stromingen en stralingen, maar dat dit invloed heeft op de hele menselijke ontwikkeling. Het zieleleven zal veranderen als deze dingen volgens de bestaande plannen worden ten uitvoer gebracht. Het is al een verschil of in een gebied de treinen voorzien zijn van een stoomlocomotief of dat men de lijn elektrificeert. Stoom werkt veel meer bewust, elektriciteit werkt bijzonder onbewust en de mensen weten helemaal niet waar bepaalde dingen vandaan komen. Ongetwijfeld zal de ontwikkeling als volgt gaan, rekening houdend met het feit dat elektriciteit bovengronds gebruikt wordt als stralende elektriciteit, maar ook als elektrische stroom, om zo snel mogelijk berichten door te geven van de ene plaats naar de andere; het leven van de mensen, vooral onder invloed van de stralende elektriciteit, zal tot gevolg hebben dat de mensen de berichten die ze zo snel krijgen, niet meer zullen begrijpen ( onderlijning door ons - fdw). Het werkt uitdovend op het begrijpen. Zulke werkingen zijn tegenwoordig al merkbaar. U kunt tegenwoordig al merken dat de mensen de dingen die tot hen komen veel moeilijker begrijpen dan dat het geval was enige tientallen jaren geleden. Het is een troost dat dan toch al vanuit Amerika tenminste zulke inzichten over dit soort dingen doorbreken. Nu ja, het is nu eenmaal zo, als er iets nieuws op de markt komt, dan is dat gewoonlijk aanvankelijk ook een geneesmiddel. Later maken de profeten zelf er ook gebruik van. Het is merkwaardig dat als er ergens iets gelanceerd wordt, dat dan ook de helderziende feiten op het niveau van het menselijke teruggebracht worden. Daar treedt bvb. iemand op die wild-enthousiast de mensen voorspelt omtrent de geneeskracht van elektriciteit, terwijl dat vroeger helemaal niet bij hen opgekomen zou zijn. En zo komen de dingen in de mode. Men heeft ook niet aan genezing door elektriciteit kunnen denken zolang ze er niet was. En nu ineens, en niet alleen omdat ze er nu is, maar omdat de dingen in de mode zijn gekomen, daardoor is ze nu ineens een geneesmiddel. Elektriciteit die men gebruikt als stralingselektriciteit heeft soms niet meer geneeskracht dan dat men dunne naalden zou nemen en daarmee iemand prikt. Het is niet de elektriciteit die werkt maar het is de shock-werking die genezend werkt. Nu mag men echter niet vergeten dat elektriciteit altijd in het bijzonder werkt op de hogere organisatie, het hoofd van de mens en ook van het dier en dat zij dienovereenkomstig bij de planten op een bijzonder sterke wijze inwerkt op de wortel. Als men dus elektriciteit gebruikt om er voedingsmiddelen mee te behandelen, dan produceert men voedingsmiddelen die er langzaam maar zeker toe leiden dat het dier dat ze opeet zal sclerotiseren. Dat is een langzaam proces -men zal er aanvankelijk niet veel van merken- men zal als eerste symptoom ervaren dat de dieren op de een of andere wijze vroeger aan hun eind komen dan het geval zou moeten zijn. Men zal er niet op komen de oorzaak bij de elektriciteit te zoeken, men zal het aan alle mogelijke oorzaken toeschrijven. Elektriciteit is nu eenmaal iets dat niet op het levende zou moeten inwerken met de bedoeling dat leven speciaal te bevorderen, want dat kan zij niet. Als men weet dat elektriciteit een niveau lager ligt dan het leven, en dat het levende des te meer naarmate het hoger georganiseerd is, ernaar streeft de elektriciteit van zich af te stoten - het is een afstoten- als men het levende nu aanzet om afweermiddelen te gebruiken als er niets af te weren is, dan wordt dat levende nerveus en ongedurig en geleidelijk sclerotisch."

Zo stond het dus in De Brug nr. 12 ( juni 1996). En wat lezen we in Jonas Magazine van maart 2000 ?

.

Over de maan

Is dit nu weeral eens een bewering van Rudolf Steiner die we maar moeten geloven terwijl de wetenschap ons een heel andere verklaring geeft ?

Nauwelijks was de wereld er of daar dreigde reeds haar ondergang. Een naamloze komeet, tien keer sneller dan een kanonskogel, ramde de aarde. Bijna was die in stukken gereten. Bij de botsing met deze kolos brak de nog dunne aardkorst. Uit de inslagkrater schoten triljoenen tonnen gloeiende materie in het heelal. Een deel daarvan vormde toen het hemellichaam dat sindsdien als bleke begeleider rond de aarde draait: de maan.

Meer en meer astrofysici geloven dat de maan zo'n 4,5 miljard jaar geleden op een dergelijke gewelddadige manier ontstaan is. Een team Amerikaanse vorsers is er nu in geslaagd om de details van die katastrofe met een verbluffende nauwkeurigheid te reconstrueren.

Volgens hun computersimulatie was de vrijgekomen energie bij de botsing zo immens dat de vreemde planeet-komeet op enkele seconden verdampte. Maar ook het aardelichaam kromp. De aarde die er na de inslag uitzag als een aangevreten appel was toen voor het grootste deel heet vloeibaar. Kokende zeeën van

magma golfden over het aardoppervlak. Al vlug werd de reuzenkrater gevuld met deze hete brij. Een dag later was er niets meer te zien. Veel langer duurde het vooraleer zich uit de uitgestoten materiewolk de maan vormde. Pas na honderd jaar was de hete wolk, die uit verdampte gesteenten zowel van de aarde als van de vreemde planeet bestond, zo ver afgekoeld dat vaste delen condenseerden als zaadkorrels waaruit dan de maan ontstond. Als een lawine verliep nu een concentratieproces: grotere partikels stootten samen met kleinere en groeiden tot nog grotere. Langzamerhand ontstond er rond de aarde een ring uit rotsblokken, een beetje zoals de ring rond Saturnus. Enkele van deze brokken waren tot honderd kilometer groot, op tien uur draaiden ze rond de aarde. Dan ging alles verbazend snel. Op enkele maanden tijd stortten die mini-maantjes opeen en vormden een grote klomp die dan langs altijd grotere banen rond de aarde begon te draaien. Die baan wordt nog altijd groter, maar niet meer zo snel: ieder jaar verwijdert de maan zich drie cm van de aarde.

( Volgens Rudolf Steiner klopt dat niet, in 1923 zegt hij: " Met die maan is er iets merkwaardig aan de gang, ze komt ieder jaar wat dichter. De meeste mensen weten dat niet omdat het niet in de school- en leerboeken staat, maar toch is het waar." - in: "Der übersinnliche Mensch", GA 231, blz. 98.)

De dood van die vreemde planeet en de geboorte van de maan bleek een ware zegen voor de ontwikkeling van het leven op aarde. Franse vorsers rekenden enkele jaren geleden uit dat de aantrekkingskracht van de maan verhindert dat de aardas chaotisch heen en weer zwenkt. Zonder haar vaste begeleider zou de aarde, net zoals Venus, als een kindertol rond de zon wentelen, met dezelfde vreselijke gevolgen voor de aardbodem: het weer zou razendsnel wisselen, voortdurend sterke klimaatwisselingen, hogere levensvormen zouden zich nauwelijks kunnen ontwikkelen in een dergelijke klimatologische hel.

Die grote botsing op zich was misschien al een noodzakelijke voorwaarde om leven te laten ontstaan op aarde, want door de inslag verloor de aarde een deel van haar gasatmosfeer die zich toen juist aan het vormen was. Zonder deze vroege aderlating zou de aardeatmosfeer zo dicht als die van Venus kunnen geworden zijn, met extreme broeikaseffecten die de temperatuur tot 400 graden Celsius laten stijgen.

De eerste aanwijzingen voor een botsing in de oertijd leverden reeds de analysen van de maanstenen. De zes Apollo-expedities hebben bijna 400 kg maangesteente meegenomen. Die stenen rusten sindsdien in kluizen, ze waren ook niet goedkoop: per kilo kostte het meer dan twee miljard F. om ze naar de aarde te brengen !

Het onderzoek wees uit dat de elementen die erin zaten, zoals zuurstof, in precies dezelfde verhouding voorkwamen als op de aarde. Dat wijst op een gemeenschappelijke oorsprong van aarde en maan. Daarmee werd de klassieke hypothese weerlegd die de maan beschouwde als een kosmische zwerver die door de aantrekkingskracht van de aarde werd gevangen gehouden in een omloopsbaan. Maar anderzijds kan de maan volgens de gesteente-analysen ook niet uitsluitend van hetzelfde materiaal als de aarde zijn want elementen als thorium en aluminium komen in de maankorst in veel hogere concentraties voor dan op de aarde. Daarmee is ook de afsplitsingstheorie weerlegd van George Darwin, de zoon van de evolutietheoreticus Charles. Die dacht dat de maan ontstaan was uit een druppelvormige uitstulping van de aarde ter hoogte van de evenaar. Door de snelle draaiing van de aarde in de oertijd zou die zich losgemaakt hebben en zo de maan gevormd hebben.

Als alternatief model presenteerden astrofysici dan enkele jaren geleden het waanzinnig klinkende idee van een reuze-inslag. Deze hypothese maakte plausibel waarom de maan zo goed lijkt op de aarde qua samenstelling, en waarom er ook meer vreemde elementen te vinden zijn. Daarbij verklaart ze ook waarom de maan zo extreem droog is: de hitte van de botsing droogde het collisiemateriaal uit; niet alleen het water, maar alle vluchtige elementen verdampten. Hoogstens door kometeninslag kan er wat water terecht gekomen zijn.

Aanvankelijk had dit crash-scenario een zwak punt: toen de onderzoekers de katastrofe met computers simuleerden, wilde de reële maan zoals ze nu bestaat niet direct ontstaan. De digitale maan bleef altijd veel kleiner. Tevens ontstond er uit de collisie meestal meer dan één planeet. Naderhand verfijnden de vorsers de randvoorwaarden altijd meer. Tot hun verbazing bleek dat ongeveer twee derden van de materiewolk die omhooggeslingerd werd als gevolg van de inslag als een gloeiende regen terugviel op de aarde. Om een maan te vormen bleef altijd veel minder over dan verwacht. Om genoeg ruw materiaal voor de maan te bekomen moesten de wetenschappers de kolos al maar groter laten worden. Pas toen ze in de computer een lichaam op de aarde loslieten dat driemaal zoveel woog als Mars, kwam het gewenste effect tot stand.

Maar daarmee bezorgden ze zich tegelijk een nieuw probleem: een inslag van dat formaat zou de aarde een dusdanige puls gegeven hebben dat die dubbel zo snel zou roteren als dat ze dat in werkelijkheid doet, een dag zou tegenwoordig maar 12 in plaats van 24 uur duren.

"Dat is natuurlijk een spijtig resultaat", knarsetandt astrofysica Robin Canup van de University of Colorado, "daar moeten we nu onze hersens mee pijnigen."

door François De Wit

Deze vraag werd mij vorig jaar gesteld door een vijftienjarig meisje, en ik moest tot mijn verbazing vaststellen dat ik het antwoord niet wist. Ik herinnerde mij iets van de scheiding der geslachten in Lemurië, maar waarom dat precies nodig was geweest, nee, daar kon ik niet direct op antwoorden. Ik moest het dus gaan opzoeken en daardoor is ook dit artikel ontstaan.

We beginnen met een episode uit "De wetenschap van de geheimen der ziel".(1)

In een zeer ver verleden waren Aarde, Zon en Maan één zeer ijl hemellichaam. Het wezen dat later de mens zou worden leefde daar als een ziele-ei, waarvan de onderkant, net als een eikel in zijn napje, door een soort bekervorm, bestaande uit warmte, omsloten werd. Doordat die ziele-kern omsloten was door aardse warmte ontstond in die kern een eerste aanleg tot een gewaarwordingsziel. De warmtebeker was de eerste aanleg voor een later fysiek lichaam.

Het hemellichaam verdicht verder: behalve warmte komt er nu ook "lucht" of "gas" bij.

De ziel neemt nog niets uiterlijks waar: alleen bij het beroeren van de lichaamskiem ontwaakt er iets als een schemerachtig Ik-gevoel : "Dat is mijn gestalte".

Zo bouwt de mens zijn eigen gestalte, die voor de helderziende als een beweeglijke, fladderende bloem- of plantenvorm verschijnt. Voor de mens is het opbouwen van zijn lichaam een zalig gevoel. Het opnemen van het waterige wordt als een innerlijke versterking ervaren.

Na het water-element wordt nu ook het aarde-element opgenomen. Dat betekent terug een verdichting.

De zielen die uit hun zonnebestaan terugkeren hebben niet meer de kracht om ook nog vorm te geven aan dit zwaardere element. De hogere hiërarchieën die de ontwikkeling van de mens leiden grijpen in:

de mensen moeten nu bij het verlaten van hun aards 'afgietsel' ook een deel van hun levenwekkende kracht daarin achterlaten. Want uit eigen kracht kunnen ze de aardse levenskiem niet meer opwekken, het is vanuit die aardse kiem zelf dat het groeien moet gebeuren. En het zijn de wezens die van op de Zon werken die het levenwekkend vermogen in de mensenlichamen in stand houden wanneer deze verlaten zijn door een ziel.

Op aarde leefden dus nu zelfstandige afspiegelingen van de menselijke ziel-geestwezens. De lichamen waren zodanig verhard dat ze niet meer uiteenvielen als ze verlaten waren door een ziel (tijdens de 'nacht'-fase). Ze bezaten zowel een "vrouwelijke" kern als een "mannelijke" levenskiem. Deze werkten binnen hetzelfde lichaam samen onder invloed van een terugkerende ziel en lieten een nieuw lichaam ontstaan.

Wat zagen we voorheen op aarde ? Een fysiek, aards lichaam met een levenskern en een levenwekkende kiem. Door het contact van die twee ontstaat een nakomeling. maar die was te dicht aan 't worden om nog een mensenziel te kunnen opnemen.

Wat verandert er nu ? We zien dat er twee groepen ontstaan op aarde. In de ene groep ( de latere vrouwen) werkt sterker de kiemkracht van de levenskern, in de andere groep meer de kracht van de levenwekkende kiem (de latere mannen). Door het uittreden van een groot deel van de materie, werkte het geweld van de aarde veel minder krachtig. Levenskern en levenwekkende kiem werkten nu zachter op elkaar in en daardoor was ook de nakomeling fijner, zachter, week genoeg om een terugkerende ziel op te nemen.

Die ziel wekte de kiem weliswaar niet meer van buitenaf tot leven, dat gebeurde volledig op aarde, maar ze bracht hem wel nog altijd tot volle wasdom. Maar nu was daar wel een grens aan gesteld. Hoe langer het lichaam op aarde groeide, hoe meer er toch nog verhardende werkingen op uitgeoefend werden, zodat op de duur de ziel zich weer moest terugtrekken, een fenomeen dat we nu de dood noemen.

Nadat de Maan uitgetreden was brachten de achtergebleven sterke zielen (Adam en Eva) terug mensenlichamen voort die bewoond konden worden door mensenzielen.

Kort samengevat:

Een ziel die uit haar lichaamsvrije toestand wil terugkeren naar de aarde, kon eertijds haar intrek nemen in een lichaam dat rechtstreeks door een ander lichaam was voortgebracht.

Onder invloed van de aarde ging dit rechtstreeks voortplantingsvermogen verloren. Een lichaamsvrije ziel moest nu zorgen dat twee lichamen elkaar op aarde vonden en samenwerkten om een nieuw lichaam te creëren.

Dat is tot vandaag het geval.

Wat was er gewonnen met die nieuwe situatie ?

In "De Akasha-kroniek" legt Rudolf Steiner gans dit gebeuren uit.(2)

Vroeger zorgde de mens met 100 % van zijn voortplantingsvermogen voor een nakomeling. Door de omstandigheden werd dit onmogelijk gemaakt. Twee mensen zorgden nu elk met 50 % van hun voortplantingsvermogen voor een nieuwe mens. Daardoor bleef de andere 50 % in iedere mens beschikbaar. De kracht die niet meer naar buiten kon werken, begon naar binnen te werken.

De ziel, die oorspronkelijk androgyn, mannelijk en vrouwelijk tegelijk was, wordt nu ook eenslachtig: wanneer ze haar mannelijk aspect uitgiet in een lichaam, dan wordt dat lichaam mannelijk, maar de ziel blijft vrouwelijk. En omgekeerd heeft een vrouwelijk lichaam een mannelijke ziel. Deze eenslachtigheid in de ziel wordt pas opgeheven door de bevruchting met de Geest. De dubbelslachtigheid die in het vroege Lemurië uiterlijk was, is nu innerlijk geworden. De geest werkt bij een mannelijke ziel vrouwelijk en bij een vrouwelijke ziel mannelijk.

Op dit geheim gaan we straks verder in. We laten nu echter eerst Michaela Glöckler aan het woord (3):

"Tot de zevende week van de embryonale ontwikkeling zijn het vrouwelijke en het mannelijke lichaam uiterlijk volkomen gelijk gevormd, beide zijn in aanleg biseksueel. In de zesde tot achtste week verschrompelt de tegenovergestelde geslachtelijke aanleg tot kleine rudimenten. Deze rudimenten, deze resten van de orgaanstructuur van het andere geslacht, herinneren er echter levenslang aan dat de mens in aanleg eigenlijk androgyn is."

Tegelijk met dat denken verwerft de mens een grotere mate van vrijheid.

Zowel voor die vrijheid als voor de scheiding der geslachten zoals die zich op de aarde als mikrokosmos manifesteert, is er in de makrokosmos, in de astronomie een beeld te vinden.

Jos Verhulst (4) schreef er een artikeltje over.

Waarom zijn man en vrouw zo verschillend ?

Door wat hierboven geschetst is begrijpen we waarom er twee geslachten zijn, maar dat hadden even goed twee bijna identieke wezens kunnen zijn die alleen voor enkele organen verschilden, zoals we nu zien bij pasgeborenen en kleine kinderen: het duurt enige tijd voor we kunnen uitmaken of het nu een jongetje of een meisje is (als het kind aangekleed is natuurlijk). In de loop van de kindertijd vermindert die gelijkheid tussen de geslachten, mede onder invloed van opvoeding en cultuurmodellen. Bij de puberteit splitsen de geslachten pas goed: de jongens komen meer dan de meisjes onder de invloed van de zwaartekracht van de Aarde als het ware: hun stem zakt in toonhoogte.

Naast de lichamelijke verschillen manifesteren ook psychische verschillen zich meer en meer. Bij volwassenen heeft men soms de indruk dat man en vrouw behoren tot een verschillende species. Vanwaar dit verschil ? Voor een antwoord op deze vraag vinden wij bij Rudolf Steiner aanwijzingen.

We weten dat voor al wat hier op aarde als mikrokosmos aanwezig is, er een pendant bestaat in de makrokosmos. Rudolf Steiner legt uit (5) wat de makrokosmische tegenhanger is van mannelijk-vrouwelijk op Aarde : hij noemt het de tegenstelling tussen kometen en de maan (het kometarische en het lunarische). De kometen als een fenomeen in onze wereld dat nog kenmerken draagt uit een vroeger tijdvak (de oude Maan), en de huidige maan als een hemellichaam dat al een stap te ver ontwikkeld is: op fysiek gebied zit de maan al in de Jupiter-fase.

.

In GA 120 geeft Rudolf Steiner nog meer karakteristieken van man en vrouw (6):

" Pas op het gebied van het geestelijk samenleven valt het verschil tussen man en vrouw weg. Maar hoe dieper we in het gebied van de ziel en het lichamelijke van de mens komen, des te groter wordt het verschil tussen man en vrouw wat hun leven betreft. We kunnen daarom zeggen dat de vrouw ook in bepaalde eigenschappen van de ziel verschilt van de man, dat ze meer neigt tot eigenschappen van de ziel die tot emotionele impulsen leiden, en ze blijk ook meer dan de man aanleg voor psychische ervaringen te hebben. In plaats daarvan zijn in het leven van de man intellectualisme en materialisme - dus precies wat van de man is uitgegaan - meer thuis, wat op het zieleleven een grote invloed heeft. Psychische en emotionele krachten bij de vrouw, intellectuele en materialistische capaciteiten bij de man - daartoe zijn ze in feite van nature voorbestemd. De vrouw heeft dus bepaalde nuances in haar zieleleven doordat ze vrouw is.

Nu hebben we al beschreven dat wat wij van de eigenschappen van onze ziel ervaren in de tijd tussen dood en nieuwe geboorte, zich afdrukt in ons volgend organisme. Nu heeft alles wat meer psychisch is, wat sterker emotioneel is en wat in het leven tussen geboorte en dood meer naar de innerlijke kant van de ziel gaat, ook de neiging dieper in het organisme in te grijpen, het veel intenser te doordringen. En doordat de vrouw ontvankelijk is voor indrukken uit de psychische en emotionele sfeer, neemt ze de ervaringen van het leven ook dieper in haar ziel op.

De man mag rijkere ervaringen opdoen, ook meer wetenschappelijke - die ervaringen gaan nooit zo diep het zieleleven in als dat bij de vrouw het geval is. Bij de vrouw grift haar hele ervaringswereld zich diep in de ziel. Daardoor hebben haar ervaringen de tendens dieper in het organisme door te werken, het toekomstige organisme sterker in de greep te nemen. En zo neemt een leven als vrouw de tendens op door haar ervaringen in de ene incarnatie, diep in het organisme van de volgende incarnatie in te grijpen, dat organisme zelf vorm te geven. Een diep inwerken, een diep doorwérken van het organisme betekent echter : een mannelijk organisme voortbrengen. Daarom zegt men in het occultisme:
de man is het karma van de vrouw
De vrouw houdt van het geestelijke meer achter in het onlichamelijke; zij laat zich niet zo diep met het materiële in, ze houdt haar lichamelijke natuur weker. Ze verwijdert zich niet zover van het geestelijke. Dat is het karakteristieke van de vrouwelijke natuur, dat zij meer vrije geestelijke krachten achterhoudt en zich daardoor minder diep in de materie ingraaft en vooral haar hersenen weker houdt. Daarom is het niet te verwonderen dat vrouwen voor nieuwe dingen, vooral op geestelijk gebied, een bijzondere aanleg hebben, omdat ze hun geestelijke krachten vrijer hebben gehouden en omdat er minder weerstand is.

En wie man is, weet wat voor een lastig instrument de mannelijke hersenen vaak zijn. Ze werpen enorme hindernissen op als je ze voor soepeler gedachtengangen wil gebruiken. Dan willen ze niet mee. Ze moeten eerst op allerlei manieren getraind worden om ze uit hun stijfheid te bevrijden. Dat kan beslist een typerende ervaring van de man zijn.

De mannelijke natuur is dus compacter, geconcentreerder; hij is meer samengeperst, stugger, harder gemaakt door wat de innerlijke mens in de man is; hij is materiëler gemaakt. Nu zijn stuggere hersenen vooral een instrument voor het intellectuele, minder voor het psychische. Want het intellectuele is iets wat veel meer op de fysieke wereld betrokken is. Wat het intellectualisme van de man kan worden genoemd, komt van zijn stuggere, harder gemaakte hersenen. Je zou van een zekere mate van 'bevrorenheid' kunnen spreken. Het mannelijke brein moet eerst ontdooien voordat het zich in subtielere gedachtengangen kan bewegen. Dat is de reden dat de man ertoe neigt zich meer met de uiterlijke realiteit bezig te houden en minder ontvankelijk is voor ervaringen die met de diepten van het zieleleven samenhangen. Wat hij opneemt, gaat dan ook niet diep.
[ ... ] Het gevolg daarvan is echter dat de mens, na een incarnatie waarin hij weinig in zijn ziel ingrijpt, tussen de dood en een nieuwe geboorte de tendens opneemt om in de volgende incarnatie minder diep in zijn organisme door te dringen. De kracht daartoe is immers in mindere mate opgenomen; en dat maakt dat de mens zijn lichamelijkheid niet zo sterk impregneert. Daaruit ontstaat nu de neiging om in de volgende incarnatie een vrouwenlichaam op te bouwen. Ook hier is juist wat in het occultisme wordt gezegd:
de vrouw is het karma van de man. [ ... ]
Slechts in zeldzame gevallen komt een volgend leven van hetzelfde geslacht voor; dit kan zich hoogstens zeven maal herhalen. De regel is dat elk mannelijk organisme er in de volgende incarnatie naar streeft vrouwelijk te worden en omgekeerd, alle tegenzin ten spijt."

Het lichamelijk verschil tussen man en vrouw is voor iedereen duidelijk. Het zieleverschil was vroeger ook voor iedereen duidelijk, maar onder invloed van feministische en gelijkekansen-ijveraars wordt dit verschil tegenwoordig ontkend: er zijn alleen maar mensen, het geslacht is totaal bijkomstig.

Het is goed dat vrouwen dezelfde kansen krijgen als de mannen, maar in de praktijk zien we dat de vrouwen zich aanpassen aan typisch mannelijke normen en waarden. Een vrouw die psychisch niet mannelijk wordt, heeft evenmin als vroeger gelegenheid om carrière te maken op hoog niveau. Zelfs lichamelijk vermannelijkt een vrouw als ze hoge, leidinggevende functies bekleedt: haar stem wordt zwaarder, dat heeft onderzoek al uitgewezen. Daarom is het nuttig om even dieper in te gaan op de typische verschillen tussen de mannelijke en vrouwelijke psyche.

Wat bij de man voor het LICHAAM geldt (in de voortplantingsorganen),

geldt bij de vrouw voor de ZIEL

Wat bij de vrouw voor het LICHAAM geldt,

geldt bij de man voor de ZIEL

Enkele voorbeelden:

Ook op gevoelsgebied zijn er typische verschillen.

Bij de vrouw is het voelen nauw verbonden met het denken. Daardoor zal ze bvb. een relatie die al tien jaar duurt beoordelen naar het gevoel van de dag. Is het een slechte dag, dan stellen die tien jaar niets voor tenzij tien jaar teleurstelling, frustratie en verdriet. Is ze in een goede stemmig, dan zijn die tien jaar de beste van haar leven geweest.

Het gevoel is bij de man meer aan de wil of de activiteit van de zintuigen gebonden. Problemen zullen hem niet zo vlug ontstemmen omdat hij die met zijn denken kan benaderen, dat weinig met zijn gevoel samenhangt. Daarom kan hij bvb. gemakkelijker gevoelsmatig 'een oogje dichtknijpen' en isoleren van de rest van zijn zielewezen.

Op gebied van de wil:

De inzichten die Michaela Glöckler ontwikkelt aan de hand van het werk van Rudolf Steiner werpen een helder licht op een aspect van het menselijk samenleven waar zovele mensen de meest tegenstrijdige opvattingen over ontwikkeld hebben. De ene mens beschouwt een bepaalde trek als kenmerkend voor de vrouw, en de andere vindt dat juist een tegenovergestelde eigenschap het wezen van de vrouw uitmaakt. En beide hebben ze gedeeltelijk gelijk, het komt erop aan welk aspect men belicht. Zowel man als vrouw kunnen we als passief / actief of gevend / nemend beschouwen.

We illustreren dit met enkele korte passages uit het werk van twee filosofen, namelijk Arthur Schopenhauer en José Ortega y Gasset.

Van de laatste een stukje uit "El Hombre y la Gente" (in 't Duits: der Mensch und die Leute), het boek waaraan hij werkte toen hij in 1955 plots door de dood verrast werd.

De vrouw leeft voortdurend in het schemerlicht: ze weet niet echt of ze iets wil of niet wil, of ze het moet doen of laten, berouwen of niet berouwen. Bij de vrouw is er noch middag noch middernacht: ze is een wezen van de schemering, dat van nature geheimzinnig is. Niet omdat ze haar gevoelens en innerlijk gebeuren eenvoudigweg verzwijgt, maar omdat ze door de band niet in staat is te zeggen wat ze gewaarwordt en wat zich in haar afspeelt. Dat alles is namelijk ook voor haarzelf een geheim. En dat verleent de vrouw de zachtheid van zielsvorm die voor ons het typisch vrouwelijke uitmaakt. In tegenstelling tot de hoeken en kanten van de man schijnen er in de innerlijke wereld van de vrouw alleen maar delicate rondingen te zijn. Vaagheid heeft ronde vormen zoals de wolken zelf. Daarom neigt ook het vrouwelijk lichaam naar de fijnste ronde vormen, naar wat de Italianen morbidezza noemen. In Victor Hugo's "Hernani" doet Doña Sol de zo oneindig, zo betoverend vrouwelijke uitspraak :

"Hernani, toi qui sais tout !"

" Men vergeet al te licht dat het vrouwelijke lichaam met een levendigere sensibiliteit begaafd is dan het mannelijke. Onze (mannelijke) gewaarwordingen van onze organen zijn onduidelijk, vaag, zelfs uitgesproken bot in vergelijking met die van de vrouw. De relatieve overgevoeligheid van hun organisme brengt mee dat voor de vrouw het lichaam veel meer voorhanden is dan voor de man. Wij mannen vergeten over 't algemeen onze broeder lichaam; wij worden niet gewaar dat wij het hebben tenzij in het ijzig uur van de hoogste pijn of in het gloeiend hete van de hoogste lust. Tussen ons zuiver psychisch Ik en de buitenwereld schijnt er niets tussen te komen. Bij de vrouw echter wordt de opmerkzaamheid voortdurend in beslag genomen door de zo levendige gewaarwordingen van haar lichaam: zij voelt te allen tijde dat tussen haar Ik en de wereld het lichaam bestaat, ze heeft het als een beschermend schild, tegelijk als iets hoogst kwetsbaar dat haar blootstelt aan chantage. Daaruit volgt als vanzelfsprekend dat bij de vrouw het ganse zieleleven nauwer met het lichaam verbonden is dan bij de man: haar ziel is lichamelijker, omgekeerd leeft het lichaam vaster en enger met de geest samen, haar lichaam is sterker doorzield. Bij de vrouw bereikt de wederzijdse doordringing van lichaam en ziel een hogere graad dan bij de man. Bij hem neigen beide ertoe om hun eigen weg te gaan: lichaam en ziel weten weinig van elkaar af, zijn niet eensgezind, integendeel ze handelen als onverzoenlijke vijanden.

Ondanks het feit dat filosofen zich meestal bewegen in de objectieve geestelijke wereld van de ideeën, toch worden hun bevindingen gekleurd door hun temperament en/of nationaliteit. Vergelijk even wat de galante Spaanse vrouwenliefhebber hierboven schreef met het onderstaande van een stuurse Duitse vrouwenhater. Nochtans is het waarheidsgehalte van hun bevindingen even hoog.

Arthur Schopenhauer in "Parerga und Paralipomena II ":

De psychische verschillen tussen man en vrouw waren en zijn voor vele mensen een reden om maatschappelijke situaties of misstanden goed te praten. Men heeft lang gedacht dat het onderwijs een aanslag op het eigenlijke wezen van de vrouw was (bepaalde culturen denken er nu nog zo over).

We herinneren hier aan de sociologische basiswet:

Het is dus maar normaal dat de vrouw tegenwoordig evenveel mogelijkheden krijgt om zich te ontplooien als de man. Nochtans moet men ook durven inzien dat bepaalde beroepen specifieke eisen stellen waaraan niet iedereen kan voldoen. Iemand die kleurenblind is, vindt het misschien onrechtvaardig dat hij geen piloot kan worden, maar de toekomstige passagiers zullen daar wel anders over denken. En wie weet is ook het feit of men een mannelijke of vrouwelijke psyche heeftvan doorslaggevend belang in bepaalde beroepen. Als men op dit ogenblik vrouwen zou willen verbieden om les te geven aan jongens, dan gaat men dit ongetwijfeld een reactionaire maatregel vinden, maar wellicht zouden jongens er gelukkiger door worden.

Rudolf Steiner voerde in de eerste Waldorfschool het gemengd onderwijs in. Dat was toen revolutionair. De gewoonte was dat jongens les kregen van mannen en meisjes van vrouwen. Toen het gemengd onderwijs algemeen werd, gaven zowel mannen als vrouwen les aan de gemengde klassen. Dat is nu zo goed als verdwenen:bijna alle leerkrachten zijn ondertussen vrouwelijk. En daar schijnen jongens zich niet goed bij te voelen. De Standaard van 7 september 2001 wijdde er een artikel aan onder de titel

Zonen zijn een ramp

Het ondermaats presteren van jongens in het onderwijs valt in de hele westerse wereld op. Dertig jaar geleden presteerden meisjes op school nog bijna overal beduidend slechter dan jongens. Intussen hebben ze niet alleen hun achterstand opgehaald, maar sinds de jaren negentig tekent zich zelfs een nieuwe gender gap af. Terwijl de meisjes voortgestuwd worden door de tweede feministische golf, lijken de jongens in vrije val. Hun studieresultaten gaan gestaag achteruit. Dat is niet alleen zo in de Verenigde Staten, Canada, Engeland en Australië, maar ook in Nederland en Vlaanderen.

KUL-professor Jan Van Damme pakte dit voorjaar uit met een ophefmakende studie over het middelbaar onderwijs. Maar 28 procent van de jongens haalt een ASO-diploma, tegen 42 procent van de meisjes. Meer dan de helft van de jongens studeert met minstens een jaar vertraging af, terwijl dat bij de meisjes een op de drie is. En bijna twintig procent van de jongens eindigt zonder diploma, bij de meisjes is dat maar tien procent. Dit is niet zomaar een gender gap, dit is een afgrond van verschil.

Over het hoger en niet-universitair onderwijs hebben we geen officiële slaagcijfers, maar ook daar vormen vrouwen al enkele jaren de meerderheid: 55 procent. Nederlands onderzoek laat zien dat vrouwelijke studenten het beter doen dan hun mannelijke collega's in alle universitaire studierichtingen, behalve landbouw en techniek. Dus ook in wiskunde en wetenschap, traditioneel mannelijke bastions.

Hoe komt de nieuwe gender gap tot stand? Jongens lijken het vaak al in de basisschool te laten afweten. Sterker nog, ze vertrekken met een achterstand. Meisjes leren sneller praten en lezen. Met drie jaar beschikken ze over een tweemaal zo grote woordenschat als jongens. Door hun taalvoorsprong presteren ze vanaf de start veel beter op school. Jongens zien dat ook, ze voelen zich dom en revancheren zich met apenstreken en verstorend gedrag. Na twee, drie jaar houden ze het vaak al voor bekeken: studeren is niets voor hen, een noodzakelijk kwaad. Vraag het na in een elk vierde leerjaar: ,,De meisjes zijn de slimsten'', zeggen de jongens. En omdat ze ook fysiek een voorsprong hebben, zijn ze net zo vaak op de speelplaats de baas.

Het gemengde onderwijs vandaag is een vrouwenzaak. Jongens vinden er geen rolmodellen meer. In het basisonderwijs zijn onderwijzers nu al een uitstervende soort. In het hele middelbaar onderwijs tel je intussen al 56 procent vrouwelijke leerkrachten, in het ASO nog meer. Vrouwelijke leerkrachten prefereren meisjes in de klas: ze gedragen zich beter, ze zijn rustiger en volgzamer dan de rumoerige jongens. Vrouwelijke leerkrachten vestigen ook een vrouwelijke leercultuur, meer gericht op kennen dan op doen. Zelfs moeders klagen dat hun zonen op school op zo weinig begrip kunnen rekenen. Hoeft het dan te verbazen dat vele jongens gefrustreerd afhaken en dat ze studeren als ,,iets voor meisjes'' zien?

Jongens die les krijgen van vrouwelijke leerkrachten, presteren beduidend slechter, onthulde een studie van de VUB vorig jaar. En ook de besluiten van het onderzoek van Van Damme over de gender gap in het middelbaar onderwijs wijzen in die richting. ,,Ons onderwijs steunt meer op zaken waarin meisjes goed zijn'', schrijft de Leuvense professor. ,,We moeten ons onderwijs zo bijsturen dat jongens er meer aan hun trekken komen.''

Generaties lang ging het gelijkekansendebat in het onderwijs over hogere studies voor de lagere klassen en over hoe vrouwen gestimuleerd konden worden om ingenieur of wetenschapper te worden. Het debat krijgt nu een heel andere richting: zijn ondermaats presterende jongens het slachtoffer van een vrouwelijk onderwijssysteem? Jongens mislukken niet alleen vaker, ze worden vaker van school gestuurd en krijgen vaker straf. En is het toeval dat tot tien keer meer jongens dan meisjes medicatie krijgen tegen hyperkinetisch gedrag op school?

In de Verenigde Staten laaien, zoals altijd, de emoties hoog op. Volgens de conservatieve filosofe Christina Hoff Sommers maken de Amerikanen een feministische machtsgreep mee. Scholen zijn manvijandig en willen jongens vervrouwelijken, betoogt ze in haar boek "The war against boys". Een karikatuur, natuurlijk. Hoff Sommers kreeg overigens prompt weerwerk van haar feministische collega Amy Wax. Mannen hebben in de Amerikaanse maatschappij overal de bovenhand'', zei die. ,,Waarom moeten we er ons dan druk over maken dat ze het in high school ietsje slechter doen?''

Slechte schoolrapporten zijn geen halszaak, maar er lijkt meer aan de hand. Dr. William Pollack heeft het in zijn bestseller "Real boys" uit 1998 over een ,,natiewijde vertrouwenscrisis bij de (Amerikaanse) mannelijke jeugd''. De Harvard-psycholoog schetst een onthutsend parcours van falen op school, dat leidt naar werkloosheid, depressie en misdaad. Amerikaanse jonge mannen zijn vaker depressief dan vrouwelijke leeftijdsgenoten, zo blijkt. Ze zijn vaker verslaafd aan drugs of drank en ze plegen vijf keer meer zelfmoord. Ze zijn ook vaker dader én slachtoffer van geweld en lopen maar liefst tienmaal meer kans om in aanraking te komen met het gerecht.

,,Jonge mannen zijn stilaan een bedreigde groep in onze samenleving'', zegt Pollack. ,,Ze mislukken in hun studies, ze vinden geen werk en weten zich geen raad in de samenleving. Natuurlijk zitten niet alle jonge mannen in de problemen, maar het zijn er toch genoeg om ons ongerust te maken. De komende generaties zullen zich afvragen waarom wij niets tegen die ramp ondernomen hebben.''

Ook de bedreigde groep laat niets van zich horen. Jonge mannen verbergen hun twijfels en gebrek aan eigenwaarde veelal onder uiterlijke bravoure en machogedrag. De boy code noemt Pollack dat: over problemen praat je niet. ,,Nog altijd voeden we onze jongens op om stoer te zijn, geen gevoelens te tonen. En zo reageren ze ook op hun falen op school. In plaats van te protesteren tegen de gender-dwangbuis die hen wordt aangepast, proberen ze met ordeverstoring de aandacht te trekken. En zo komen ze in een negatieve spiraal van wangedrag en straf terecht. Tegen de tijd dat ze naar de middelbare school gaan, is de zaak vaak al verloren: hun gevoel van eigenwaarde is kapot. Het gevolg is niet alleen mislukking op school. Dit pad leidt naar drugs, geweld, depressie en zelfmoord.''

Terwijl vrouwen op bijna alle terreinen maatschappelijk in opmars zijn, is het voor jonge mannen steeds meer tobben. Zeker in de lagere klassen woedt een identiteitscrisis. Dertig jaar geleden kon je ook nog zonder diploma door het leven, maar de traditionele mannenjobs in de industrie verdwijnen. In de plaats daarvan groeit een dienstensamenleving, waar het om communicatie, teamwork en kennis gaat. Een vrouwelijke samenleving die geen behoefte meer heeft aan testosteron. Wat moet een oerman daar nog?

Jongens vinden niet alleen op school geen rolmodellen meer, ook thuis worden ze steeds vaker door vrouwen opgevoed. Dit is het tijdperk van de afwezige vaders. Ofwel zijn ze gescheiden en worden ze buitenstaanders met bezoekrecht, ofwel werken ze de klok rond. ,,En als je elke week 55 tot 60 uur aan de slag bent, reistijd inbegrepen, dan red je het niet als vader'', schrijft Steve Biddulph, woordvoerder van de Australische mannenbeweging, in zijn ook in het Nederlands verschenen bestseller "Raising boys". ,,Dan krijgt je zoon gegarandeerd problemen in zijn leven.''

,,Vaders zijn de spoken van de familie geworden'', zegt Biddulph. In groten getale ontvluchten ze hun verantwoordelijkheid, en zo krijg je zonen die geen benul meer hebben wat hun verantwoordelijkheid als man is. ,,Of jongens de school afmaken, of ze niet met de politie in aanraking komen, of ze te maken krijgen met geweld of drugs, dat alles hangt in grote mate af van de betrokkenheid van de vader. Van hem leren ze wat een man is. Zonen dorsten naar de liefde en erkenning van hun vader. In alle gesprekken met ontspoorde jongeren proef je een grote vaderhonger.''

Stuurloze jonge mannen zijn niet alleen een probleem in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Ook bij ons rijst de jeugdcriminaliteit de pan uit. De gesloten instellingen zitten propvol, de overheid denkt na over speciale jeugdgevangenissen. Officiële cijfers over jeugdcriminaliteit ontbreken, maar in Nederland is er een heuse explosie: sinds 1980 viermaal meer mishandelingsmisdrijven en acht maal meer bedreigingen met geweld door minderjarigen.

Het groeiend geweld in onze samenleving volgt uit een bedreigd gevoel van eigenwaarde, zegt de Amerikaanse psycholoog Roy Baumeister. ,,Het opgeklopte zelfbeeld botst om de haverklap met de werkelijkheid. Vooral onzekere mensen met een opgeblazen ego worden bij de minste aanleiding gewelddadig.'' De oude mannelijkheidswaan is niet afgebroken, maar hooguit verschoven: naar de amusementsindustrie, naar de uitgaanscultuur. Gangster-rappers vertolken vuilbekkend de getto-lifestyle van seks en geweld. Uitgerekend blanke kinderen uit de middenklasse spiegelen zich daaraan. Terwijl gangster-rap de lyriek van de impasse is.

Nergens is de gender gap zo groot als bij de Afro-Amerikanen. Slechts een derde van de zwarte college-studenten is een man. Zwarte vrouwen halen negen maal vaker een masters degree op de universiteit. Bij onze allochtone minderheden doet zich hetzelfde fenomeen voor. Ondanks hun cultuurhandicap presteren islamitische meisjes onverwacht goed op school, de jongens mislukken dubbel zo vaak in het middelbaar en groeien zonder diploma op voor galg en rad.

Ook in Turkse en Marokkaanse gezinnen voltrekt zich intussen de feministische revolutie, met een enorme cultuurschok als gevolg. In vroeger dagen had de vader alles te zeggen, en zonen werden voorgetrokken, alleen maar omdat ze mannen waren. Nu wordt alles op zijn kop gezet. De vader die blijven steken is in de cultuur van het land van herkomst, wordt zelfs door zijn zonen niet meer gerespecteerd. Dochters zijn vaak kostwinner en voeren dan ook het hoge woord. En als ze trouwen, verkiezen ze vaak een Belg, want die zijn geëmancipeerd. Nog een klap bij voor het zelfbeeld van de werkloze zonen, die zich zo al uitgestoten voelen. Wat blijft over? Hun gefrustreerde mannelijkheid afreageren op straat.

,,Girls rule!'' kopt de Atlantic Monthly Magazine. ,,En in tegenstelling tot wat de mythe wil, zitten de jongens diep in de puree.'' Het heeft zijn tijd geduurd, maar overal in het Westen daagt stilaan het besef dat jonge mannen het moeilijk hebben. In Groot-Brittannië maakt New Labour zelfs een regeringszaak van het ondermaats presteren van jongens op school.

,,We moeten komaf maken met de anti-schoolcultuur bij jongens'', zegt minister van Onderwijs Estelle Morris. ,,Geschoold zijn is geen zaak van meisjes.'' Een door de regering besteld rapport heeft het over een heel complex probleem: een combinatie van lage verwachtingen in de lagere klassen, onaangepaste lesstijlen en te weinig mannelijke leerkrachten als rolmodel.

Zelfs de heilige koe van het gemengd onderwijs wordt hier en daar in vraag gesteld. Jongens worden er dommer door, meisjes juist slimmer, zo luidt de verdenking. Een vrijblijvende denkoefening uiteraard, want het invoeren van gescheiden onderwijs voor beide seksen is onbetaalbaar. In de plaats daarvan wordt volop geëxperimenteerd met single sex-klassen om leerachterstand bij te benen. Op de Shenfield High School in Essex, een pionier terzake, krijgen jongens apart Engels en meisjes aparte lessen wiskunde en wetenschap. De resultaten tot dusver zijn ophefmakend. De jongens scoorden voor Engels viermaal beter dan het nationaal gemiddelde, de meisjes deden het dubbel zo goed in wis- en natuurkunde. In Vlaanderen bestaat het systeem nog niet, maar homogene vakklassen worden stilaan een internationale trend.

Is de aandacht voor de problemen van jongens alleen een modeverschijnsel of wat zelfmedelijdend gejeremieer van mannen in het postfeministische tijdperk? Of zitten onze wildebrassen van zonen echt met zichzelf in de knoei? ,,Verkijk je niet op hun machogedoe, jongens zijn bang'', waarschuwt de Canadese psycholoog Michael Gorian, auteur van het boek "The wonder of boys". Bang om vernederd of gekwetst te worden, emotioneel en psychisch. Bang om dom bevonden te worden of hun gezicht te verliezen. Jongens zijn bang van elkaar én van meisjes. ,,De laatste decennia is onze culturele microscoop gericht op de discriminatie van meisjes en vrouwen'', zegt Gorian. ,,Nu moeten we ook op de problemen van jongens focussen. Geen van de geslachten is superieur in lijden. Allebei verdienen ze onze hulp.''

Innerlijk warm worden en hogere ontwikkeling

door François De Wit

In de Akasha-kroniek spreekt Rudolf Steiner over het geheim dat verbonden is met de enkelslachtigheid van de mens. Misschien kunnen we een tipje van de sluier oplichten.

Het lijkt nu wel zo te zijn dat de mens een sterk zelfbewustzijn van zijn persoonlijkheid aan dit geslachtelijke ontleent. Wil hij opstijgen tot een boven-persoonlijk niveau dan schijnt het egoïstisch-persoonlijke zich daar tegen te verzetten door het geslachtelijke aan te wakkeren. We zien bvb. dikwijls een bovenmatige sexualiteit bij verschillende sekteleiders: ondanks hun geestelijke kwaliteiten, of misschien ten gevolge daarvan worden ze zinnelijker. Ook zien we dikwijls bij hogerontwikkelde naturen het gevoel van tweeslachtig te zijn opduiken, in die mate zelfs dat ze het lichamelijk willen uitleven. Misschien een verklaring voor homosexualiteit ?

In ieder geval heeft deze samenhang van sexualiteit en hogere ontwikkeling vaak geleid tot vrouwvijandigheid: het eigen woekerende sexuele element werd geprojecteerd op de vrouw, die dan als oorzaak van de zondeval wordt beschouwd.

Dit idee leeft al langer dan het Oude Testament. Voor er sprake was van Eva en de appel, werd er in de Hindoe-mythologie (meer bepaald in de Purana's) al het verhaal van Kandoe verteld, een grote ziener (7).

Merkwaardig voor ons in dit verhaal is dat de goden bang zijn van een mens die door wilskracht een zeer hoog geestelijk niveau bereikt, omdat hij dan in hun eigen sfeer kan ingrijpen. Zo'n man willen ze maar al te graag laten struikelen ...

Belangrijk voor wie regelmatig zijn vakantie in Spanje doorbrengt: het onvertaalde woord 'tapas' betekent in onderstaand verhaal : versterving, maar ook de geestelijke kracht die men daardoor verworven heeft.

Kandoe

Op de lieflijke, verlaten en gewijde oever van de rivier Gomati, waar wortels, knollen, fruit, klein hout, bloemen en kusagras groeide, een plaats bedekt met allerlei soorten bomen, klimplanten, getooid met menige bloesems, waar de zang van vele vogels weergalmde, opgesmukt door grazende kudden herten, daar stond de hermitage van Kandoe, gij beste onder alle zieners. In alle seizoenen was er overvloed aan fruit en bloemen en rondom stond een aanplant van pisangbomen.

Daar deed de ziener grote en wonderlijke verstervingen, de tapas, met geloftes, vasten, zelfbeperkingen en het in acht nemen van rituele baden en stilte: in de zomer zat hij tussen vijf vuren, in het regenseizoen bleef hij buiten, in de winter bleef hij tot aan de kin ondergedompeld in de rivier. Aldus deed hij versterving.

De goden, Gandharvas, Siddhas en Vidyadharas waren zeer verbaasd over dit spektakel van de vaardigheid van de tapas van de heremiet. Met de kracht van zijn tapas kon Kandoe de drie werelden opwarmen, de aarde, de atmosfeer en de hemel. "Aho, wat een kracht ! Aho, wat voor uiterste tapas !" riepen de goden uit .

Ze waren ondersteboven van schrik voor Kandoe en gingen naarstig om advies bij Sjakra, om de tapas te verhinderen. Sjakra, de Slachter van Vala, hoorde hen aan en sprak tot de mooikontige apsara (nimf) Pramloca, die trots was op haar jeugd en haar schoonheid. Ze had een smalle middel, prachtige tanden, volle heupen en gevulde borsten, en was uitgerust met alle tekenen van schoonheid. "Pramloca, ga vlug naar die heremiet die daar tapas doet en verleid hem, mijn schatje, om de kracht van zijn tapas teniet te doen."

Pramloca antwoordde: "Ik gehoorzaam altijd uw woorden, mijn heer, meester der goden, maar in dit geval ben ik bang dat ik mijn leven riskeer. Ik ben bang van deze grote kluizenaar die de gelofte van kuisheid in acht neemt. Hij is vreselijk met het vuur van zijn tapas en zijn gloed is als vuur en zon. Als hij weet dat ik kom om hem te hinderen, dan zal hij boos worden en die uiterst machtige man zal een ondraaglijke vervloeking op mij leggen. Er zijn vele andere apsaras die trots zijn op hun schoonheid en jeugd, die smalle tailles hebben en aardige gezichten en grote opgerichte boezems, en die bekwaam zijn in het verleiden - zet liever die aan deze taak !"

Op deze woorden repliceerde Sjatsji's gemaal: "Laat de anderen voor wat ze zijn, jij bent de vaardigste, mijn liefje ! Ik zal je Liefde, Lente en de Wind meegeven om je te helpen. Ga met hen, jij mooi-geheupt meisje, naar die grote heremiet."

Toen ze dit bevel hoorde, begaf de lieflijk-ogende nimf zich met de anderen op weg door de lucht. Toen ze arriveerde zag ze het betoverende woud en de vurig oefenende en onbesproken heremiet in zijn hermitage. Langzaam wandelde ze met de anderen door het woud, ze bezag de pracht en de wonderen, en de mooie vrouw sperde haar ogen open in verbazing. Pramloca sprak tot Wind, Lente en Liefde : "Sta klaar om mij te helpen, elk van jullie !", en, betrouwend op haar verleidingskracht, voegde ze eraan toe: "Ik zal mij nu begeven waar die kluizenaar zich ophoudt. Vandaag zal ik die menner van zijn lichaam die de paarden van zijn zintuigen zo onder het juk houdt veranderen in een arme voerman wiens teugels hem ontglippen op bevel van de passie ! Al ware hij Brahma, Vizjnoe of Sjiva, vandaag zal ik hem openen voor de wonden die de pijlen der liefde veroorzaken !" Bij deze woorden stapte ze in de richting van de kluizenaars kluis, waar de wilde beesten getemd rondliepen, door de kracht van tapas van de man.

Ze zette zich neer aan de oever van de rivier en op korte afstand van hem begon de mooie nimf te zingen, zo zacht als de koekoek. Daarop begon Lente vlug zijn kracht te ontplooien en, volledig buiten het seizoen, begonnen alle koekoeken verlokkelijk te roepen. Wind blies de reuk van de sandelbossen op de Malayaberg hierheen en liet allerlei soorten edele bloemen uit de lucht neerdwarrelen. Liefde kwam nader met zijn bloesempijlen en verstoorde de gedachten van de ziener.

Toen hij de klank van haar lied hoorde, kwam de kluizenaar verbaasd naar buiten, voortgestuwd door de pijlen der Liefde, tot de plaats waar de nimf met de fijne wenkbrauwen stond. Toen hij haar zag, sprak hij vol geluk, zijn ogen wijd open van verbazing, zijn kleed hangend, duizelend, met kippevel over gans zijn lichaam: "Wie ben jij en wie behoor je toe, jij fijn-geheupt, lieftallig, zoet-glimlachend meisje ? Je steelt mijn hart, met je donkere wenkbrauwen ! Vlug, zeg het mij, meisje met je smalle taille."

Pramloca zei: "Ik ben uw dienstmeisje; ik ben om bloemen gekomen. Beveel me nu maar, wat wil je dat ik doe ?"

Nauwelijks had de heremiet die woorden gehoord of hij geraakte buiten zichzelf. Onthutst nam hij de vrouw bij de hand en ging de hermitage binnen.

Liefde, Wind en Lente gingen terug naar de hemel, tevreden dat ze hun plicht vervuld hadden. Ze gingen naar Sjakra en vertelden hem wat er met de twee gaande was. Toen hij dit hoorde was Sjakra tevreden en opgelucht, en de goden met hem.

Ondertussen was Kandoe zijn kluis binnengegaan met Pramloca, en door de kracht van zijn tapas gaf hij zichzelf onmiddellijk het knappe, mooie lichaam van een zestienjarige, vol schoonheid en jeugd, zeer verleidelijk, versierd met goddelijke ornamenten, met een hemels kleed, begerenswaardig, opgemaakt met goddelijke slingers en reukwaren, klaar voor alle geneugten. Toen ze zijn prachtige mannelijkheid zag, stond ze verbaasd en verheugd, ze riep uit: "Aho, de kracht van tapas !"

Hij gaf alles op: het baden, aanbidden van de dageraad, bidden, offerandes brengen, studie, de goden in ere houden, geloftes nakomen, vasten, voorschriften, meditaties, en beminde haar vol geluk dag en nacht. Zijn hart was door liefde zo in beslag genomen dat hij zich niet realiseerde dat hij tapas verloor. Zo verslaafd geraakte hij dat hij dageraad vergat, nacht, dag, morgen, maand, seizoen, halfjaar en jaar, in feite ieder besef van tijd, terwijl de fijn-geheupte nimf, bedreven zowel in de technieken van de liefde als in de conversatie, de liefde bedreef met hem.

Kluizenaar Kandoe bleef meer dan honderd jaar bij haar in Mandaradroni, terwijl hij zijn lusten botvierde. Toen sprak zij tot de grote man: "Brahmin, ik wil terug nar de hemel gaan." De heremiet, die nog altijd verliefd was op haar, antwoordde: "Blijf nog een paar dagen !" Bij deze woorden bleef de slanke vrouw nog eens een ganse eeuw, genietend van het plezier met de grootzielse man.

"Eerwaarde, laat mij gaan, ik ga naar de hemel", smeekte zij.

"Nee, blijf !" repliceerde hij, en dus bleef de nimf met het lieftallige gelaat nog eens een eeuw.

"Brahmin, ik ga naar de hemel !" verklaarde ze met een leuke, aanhankelijke glimlach, maar hij sprak tot de mooi-ogige vrouw: "Jij blijft hier bij mij, meisje met de fijne wenkbrauw. Het zal nog lang duren voordat je gaat."

Bang voor zijn vloek bleef de nimf met de wonderlijke billen voor iets minder dan tweehonderd jaar.

Van tijd tot tijd smeekte de slanke vrouw om te mogen terugkeren naar Indra's hemel, maar iedere keer zei de meesterlijke man : "Blijf !"

Uit schrik voor zijn vloek, maar ook omdat ze wijs was en bewust van het verdriet dat een verlies van affectie meebrengt, liet ze de heremiet niet alleen. En wanneer de grote ziener dag en nacht de liefde met haar bedreef, was de liefde altijd weer fris voor de lustzinnige heremiet.

Toen, op een dag, spoedde de heremiet zich naar buiten uit zijn hut. De lieftallige nimf vroeg "Waar ga je naartoe ?" - Hij antwoordde: "De dag loopt op zijn einde en ik moet de schemering aanbidden, anders schiet ik tekort in mijn rituele plicht."

Zij begon uitgelaten te lachen en sprak tot de grote heremiet: "Hoe kan het dat de dag pas nu eindigt voor jou, o wijze in het Dharma ? Hij is al lang voorbij ! Wie zou niet verwonderd zijn bij wat je nu zegt ?"

Sprak de heremiet: "Deze morgen kwam je naar deze lieflijke rivieroever, mijn beste. Ik zag je en jij kwam mijn kluis binnen. Nu is de schemering ingevallen en de dag is tot een eind gekomen. Waarom maak je grapjes ? Zeg me wat je bedoelt !"

Pramloca zei : "Het is waar dat ik 's morgens naar hier kwam, maar sindsdien zijn er wel eeuwen voorbijgegaan !"

Verstoord vroeg de kluizenaar aan de mooi-ogige vrouw :"Zeg me, jij verlegen ding, hoeveel tijd heb ik doorgebracht, stoeiende met jou ?"

Pramloca zei : "Zestienhonderd jaar, zes maand en drie dagen zijn voorbijgegaan." - De ziener sprak: "Is dat nu de waarheid, of maak je een grapje, mijn beste ? Ik dacht dat ik echt niet meer dan een dag met jou doorgebracht had !"

Pramloca antwoordde : "Waarom zou ik tegen jou liegen, vooral nu je zelf wil ophouden."

Toen de heremiet haar woorden hoorde, riep hij uit : " Foei ! Wat een schande !" en hij vervloekte zichzelf voor zijn misstap. "Al mijn tapas zijn verloren ! De rijkdom van de kenners van Brahman is uitgestrooid; mijn verstand is beroofd ! Iemand heeft de vrouw geschapen om mij te benevelen ! Door mijzelf te overwinnen had ik de kennis bereikt van de hoogste Brahman ! Vervloekt zij de haai die wellust heet en die mij tot deze staat gebracht heeft ! Geloftes, alle Veda's en alle andere manieren van verlossing werden vernietigd door begeerte, die de weg naar de hel is."

Aldus zich zelf de schuld gevend, sprak de heremiet, wijs in Dharma tot de zittende apsaras : "Ga waar je wil, jij slet ! Je hebt gedaan wat je moest doen voor Indra, mij dooreengeschud met de ijdelheden der liefde. Ik zal je niet tot as herleiden met het vuur van mijn toorn. Ik heb met jou geleefd in de vriendschap van de zeven trappen die de oppassende in acht neemt. Maar heb jij er schuld aan ? Wat heb ik voor jou gedaan? Het is volledig mijn fout dat ik de heerschappij over mijn zintuigen verloor. Maar toch foei voor jou, walgelijke verleidster, om mijn tapas te vernietigen als een gunst voor Sjakra !"

Terwijl de brahmin-ziener aldus sprak op deze toon tot de nimf met de fijne taille, brak het angstzweet haar uit en beefde zij over al haar leden. En tot deze zwetende en rillende vrouw sprak deze beste van alle zieners vertoornd: "Ga nu ! Ga ! "

Onder deze striemende woorden spoedde ze zich uit de hermitage en vloog de lucht in, terwijl ze het zweet wegwiste met drie bloesems.

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

Wie een hogere ontwikkeling nastreeft moet innerlijk warm kunnen worden, maar deze warmte mag hij niet gebruiken om eigen begeerten mee aan te wakkeren.

Dan besluit Rudolf Steiner de voordracht (8):

" We zagen dat de aarde in zijn grootste verdichtingsproces in ons het knokensysteem voortbracht en als resultaat van het zwakste verdichtingsproces, als het beweeglijkste: het bloedsysteem.

We zagen dat in de warmte van het bloed het Ik zich uitdrukt. Het verwarmingsproces is dus het hoogste. Daarom ook voelen wij een verandering in de werkzaamheid van de ziel, van het Ik, in een innerlijk warm worden, dat zelfs tot een fysiek warm worden in het bloedproces kan gaan. We zien dus hoe het ziele-geestelijke van boven naar onder door het verwarmingsproces ingrijpt in het organische, het fysiologische. In de voedselvertering hebben we ook te maken met verwarmingsprocessen. Door de activiteit van de meest gecompliceerde systemen van de voedselvertering vinden er veelvoudige veranderingen plaats, waardoor het in het fysieke organisme tot verwarmingsprocessen komt. Die reiken van onder naar boven. Het fysieke organisme van de mens reikt dus tot in het ziele-geestelijke.

Houden de veranderingen daarmee op ? Of gaan ze verder ? Wat dan volgt kan alleen maar aangeduid worden; het moet overgelaten worden aan het verder nadenken van iedere toehoorder, of liever: aan het na-voelen. Wanneer we deze veranderingen benaderen met gevoelens van diepe eerbied voor het menselijk organisme, dan leren we inzien dat fysiologie niet een droge wetenschap moet zijn, maar een bron van hoogste menselijke inzichten.
De innerlijke warmte van het organisme dringt door tot het ziele-geestelijke en kan zich veranderen in iets zielgeestelijks. Dat is het hoogste, het schoonste, dat door de kracht van het mensenlichaam het fysieke kan omgezet worden in iets zielgeestelijks. Wanneer alles dat in het menselijk organisme aangelegd is, warmte is geworden en die warmte door de mens op de juiste manier omgezet wordt, dan ontstaat uit die innerlijke warmte medegevoel en interesse voor andere wezens. Wanneer wij door alle processen van het menselijk organisme opstijgen tot het hoogste niveau, de verwarmingsprocessen, dan schrijden wij als het ware door de poort van het menselijk organisme die door de warmteprocessen gevormd wordt, tot daar waar de warmte van het bloed gebruikt wordt door wat de ziel eruit maakt. Door levendige interesse voor alle wezens, door medegevoel voor alles wat ons omringt, strekken wij ons zielgeestelijke uit tot het volledige aardse bestaan, en maken wij ons één met het totale bestaan. Het is een wonderbaarlijk feit dat het wereldwezen de omweg gemaakt heeft langs ons fysiek organisme om ons ten slotte de innerlijke warmte te geven die wij mensen tijdens onze aardemissie door ons Ik moeten omzetten tot een levendig meevoelen met alle wezens.

Warmte wordt omgezet in medegevoel tijdens de aardemissie !
De activiteit van het menselijk organisme gebruiken wij zo te zeggen als brandstof voor de geest. Dat is de zin van de aardemissie, dat de mens als fysiek organisme zodanig ingebed is in het aardeorganisme dat alle fysieke processen uiteindelijk hun voleinding, hun bekroning vinden in de warmte van het bloed, en dat de mens als mikrokosmos zijn bestemming vervult door deze innerlijke warmte om te zetten en te laten uistromen als levendig medegevoel en liefde voor alles wat ons omringt. Door alles wat wij uit levendige interesse in onze ziel opnemen wordt ons zieleleven groter. En wanneer wij dan door vele incarnaties gegaan zijn waarin wij alle warmte die ons werd gegeven gebruikt hebben, dan zal de aarde haar doel bereikt hebben, dat wat binnen de aardemissie te vervullen was. Dan zal de aarde als lijk verzinken en vervallen. En de totaliteit der mensenzielen die de fysieke warmte omgezet hebben in hartewarmte zal dan opstijgen. Zoals de afzonderlijke ziel, wanneer de mens door de poort van de dood is gegaan, opstijgt naar een geestelijke wereld, nadat het fysieke lijk toevertrouwd werd aan de aarde, zo zal ooit het overblijfsel van de aarde overgelaten worden aan de wereldkrachten, en de individuele zielen zullen verder schrijden naar nieuwe vormen van bestaan. Niets in de wereld gaat verloren. Wat de mensenzielen als vrucht van aardelevens geoogst hebben, dat wordt naar de eeuwigheid verder gedragen."

Bronnen:

Het vrouwelijke en het mannelijke, vier voordrachten van Rudolf Steiner, met een goed overzicht van alle GA's waar Rudolf Steiner over dit onderwerp spreekt, Uitgeverij Pentagon, 1987.

(1) Rudolf Steiner, De wetenschap van de geheimen der ziel, GA 13

(2) Rudolf Steiner, Aus der Akasha-Chronik, GA 11

(3) Michaela Glöckler, Macht / onmacht in huwelijk, opvoeding ... , Indigo Uitgevers, 1999

(4) Jos Verhulst, in Queeste-Cahier nr. 3, herfst 1994.

(5) Rudolf Steiner, GA 118.

(6) Rudolf Steiner, werkingen van het karma, GA 120.

(7) Dimmit & van Buitenen, Classical Hindu Mythology, Calcutta, 1983.

(8) Rudolf Steiner, Okkulte Physiologie, GA 128.